ՀՀ Հանրային խորհրդի աշխատանքային խմբի առաջարկները ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքում և իրավանորմատիվային ակտերում փոփոխությունների վերաբերյալ

23.11.2012

ՀՀ Հանրային խորհրդի աշխատանքային խմբի առաջարկները ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքում և իրավանորմատիվային ակտերում փոփոխությունների վերաբերյալ, հիմքում ունենալով Աշխատանքի միջազգային կոնֆերանսի կողմից ընդունված Global Jobs Pact-ը

2009 թ. հունիսի 19-ին Աշխատանքի միջազգային համաժողովի 98-րդ նիստում Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը (ԱՄԿ) ընդունել է Global Jobs Pact-ը: Համաձայնագրի նպատակն է՝վարել ուղղորդված ազգային և միջազգային քաղաքականություն ՝ ուղղված տնտեսության առողջացմանը:
Global Jobs Pact-ը առաջարկում է մի շարք միջոցառումներ ճգնաժամը հաղթահարելու համար, որոնք յուրաքանչյուր երկիր կարող է հարմարեցնել իրեն հատուկ կարիքներին և յուրահատկություններին: Համաձայնագրում հատկապես ընդգծված է համաշխարհային ֆինանսա- տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու գործում զբաղվածության խնդրի, ինչպես նաև ձեռնարկությունների կայուն զարգացման աջակցման առանձնահատուկ դերը:
«Գործատուները խրախուսում են Global Jobs Pact-ը, որը կարևոր ներդրում է կատարում տնտեսություն առողջացման քաղաքականության հարցում, - ասել է գործատուների միջազգային կազմակերպության (IOE) գործադիր փոխնախագահ Daniel Funesde Rioja: -Գործատուների, արհեստակցական միությունների և կառավարությունների համատեղ ջանքերը թույլ տվեցին ճգնաժամի պայմաններից դուրս գալու իրատեսական և գործնական քայլերը ակտիվացնել:» Զեկուցողը նշեց, որ սկսվում է ինտենսիվ աշխատանք: ԱՄԿ-ի, արհեստակցական միությունների, գործատուների և հատկապես կառավարությունների խնդիրն է ազգային մակարդակով կիրառել այս Պակտում ներկայացված քաղաքական կամքը կոնկրետ գործողություններում, որոնք կստեղծեն ռեալ աշխատատեղեր, կապահովեն ռեալ եկամուտներ և կնպաստեն տնտեսության վերականգնմանը:
Ինչպես նշված է ԱՄԿ-ի կողմից մշակված Գլոբալ զբաղվածության մասին ամենամյա զեկույցում, աշխարհը բախվել է հաջորդ տասնամյակում 600 միլիոն նոր աշխատատեղերի ստեղծման հրատապ անհրաժեշտությանը, որպեսզի հնարավոր լինի ապահովել արդյունավետ և կայուն աճ և պահպանել սոցիալական համախմբվածությունը:
Զեկույցում նաև նշվում է, որ աշխարհի առջև կա մեկ լրացուցիչ խնդիր (հիմնականում զարգացող երկրներում)՝ ստեղծել արժանապատիվ աշխատատեղեր 900 մլն աշխատողների համար, որոնք իրենց ընտանիքների հետ ծախսում են օրեկան ավելի քիչ քան 2 $: Նշվում է նաև, որ չնայած կառավարությունների եռանդուն ջանքերի զբաղվածության ճգնաժամը շարունակում է աճել և աշխարհում ամեն երրորդ աշխատող կամ մոտ 1.1 միլիարդ մարդ կամ գործազուրկ է, կամ ապրում է աղքատության մեջ: Հետևաբար աշխատատեղերի ստեղծումն տնտեսությունում պետք է դառնա մեր գլխավոր գերակայությունը:
Երկրների անկարողությունը՝ ստեղծել բավարար աշխատատեղեր արտացոլվում է այնպիսի ցուցանիշով , ինչպիսին է ընդհանուր բնակչության մեջ զբաղվածության մասնաբաժինը (զբաղվածների մասնաբաժինը աշխատանքային տարիքում գտնվող ընդհանուր բնակչության մեջ արտահայտված տոկոսներով), որը 2007-ից մինչև 2010 թթ-ը ապրել է ռեկորդային անկում (61,2%-ից մինչև 60,2%):
Հարկ է նշել, որ զբաղվածության ճգնաժամից ամենից շատ տուժվածների շարքում են դեռևս գտնվում երիտասարդները: Ինչպես նշվում է զեկույցում, զբաղվածության ակնհայտ բարելավման հեռանկարներ մոտ ապագայում գրեթե չկա:
Ըստ “Զբաղվածության գլոբալ Միտումներ – 2012” - ի, 2011-ին 74,8 մլն գործազուրկ դարձան 15 – ից մինչև 24 տարեկան երիտասարդները, այսինքն ավելի քան 4 մլն – ով ավելի, քան 2007 թ-ին: Նշվում է, նաև աշխարհում երիտասարդների գործազրկության հավանականությունը գրեթե երեք անգամ ավելի բարձր է, քան մեծահասակներինը: Երիտասարդների գործազրկության համաշխարհային մակարդակը, որը կազմում է 12.7%, դեռևս գերազանցում է նախաճգնաժամային մակարդակը ամբողջական մեկ տոկոսով:
Զեկույցի հիմնական արդյունքները ներառում են նաև հետևյալը.
 Տեղի է ունեցել “աղքատ աշխատողների” քանակության կրճատման տեմպերի ակնհայտ դանդաղեցում: 2011 թ օրեկան 2$-ից պակաս գումարով էին ապրում աշխարհի մոտ 30% աշխատողները իրենց ընտանիքներով, ինչը կազմում է ավելի քան 900 միլիոն մարդ, որը 55 միլիոն մարդ ավելի է քան սպասվում էր նախաճգնաժամային միտումների վերլուծությունից : Այդ 900 մլն “աղքատ աշխատողների” կեսը գտնվում է ծայրահեղ աղքատության մեջ գոյատևելով օրեկան ծախսելով ավելի քիչ քան 1,25$:
 Անկայուն զբաղվածների թիվն ամբողջ աշխարհում 2011 – ին կազմել է 1.52 մլրդ մարդ, ինչը 136 միլիոնով ավելի է, քան 2000 թ - ին, և գրեթե 23 մլն – ից ավելի է 2009 թ-ից:
 Անկայուն զբաղվածների մասնաբաժինը կանանց միջև կազմել է 50.5%, որն ավելի շատ է համանման ցուցանիշից տղամարդկանց միջև (48.2%):
Վերջին տվյալները վկայում են անհավասարության ուժեղացման և մշտականմեկուսացման մասին, ինչի հետ բախվում են միլիոնավոր աշխատողները և նրանց ընտանիքների անդամները: Հնարավոր կլինի դուրս գալ այս ճգնաժամից թե ոչ կախված կլինի նրանից, թե ի վերջո ինչքանով արդյունավետ կլինի կառավարությունների քաղաքականությունը: Իսկ այդ քաղաքականությունը արդյունավետ կլինի միայն այն դեպքում, երբ դա դրական ազդեցություն կունենա ժողովրդի կյանքում:
Անձինք, ովքեր պատասխանատու են վերոհիշյալ հարցերի համար, պետք է ձեռնարկեն վճռական և համակարգված գործողություններ կասկածները և անվստահությունը նվազեցնելու համար, որոնք խոչընդոտում են մասնավոր ներդրումների աճին, որպեսզի մասնավոր հատվածը կարողանա նորից աշխատացնել աշխատատեղերի ստեղծման գլոբալ մեխանիզմի գլխավոր շարժիչը:
Աճող գլոբալիզացման պայմաններում, երբ երկու հիմնական շարժիչ ուժերը ՝ ֆինանսական գործունեության կանոնակարգման վերացումը և համաշխարհային առևվտրի ազատականացումը, ապրում են ճգնաժամ, աշխատանքի բնագավառը մեծամասամբ դարձավ անարդարության աշխարհի «Հայելի»:
Ըստ վիճակագրության ՝ աշխարհում ամեն երրորդ աշխատող, որը համարժեք է 1.1 մլրդ մարդու, կամ չի աշխատում, կամ ապրում է աղքատության մեջ, այսինքն, ծախսում է օրեկան ավելի քիչ, քան 2 $; 75 մլն երիտասարդներ գործազուրկ են; երիտասարդների շրջանում վտանգը մնալ առանց աշխատանքի երեք անգամ ավելի բարձր է քան մեծահասակների մոտ: Ամբողջ աշխատող բնակչության կեսը, մեծամասամբ կանայք, գտնվում են այս կամ այն ոչ արժանապատիվ զբաղվածության ձևերում:
Շատերը աշխատում են վտանգավոր և հաճախ անմարդկային պայմաններում, աշխարհի բնակչության ավելի քան կեսը չունի սոցիալական պաշտպանության երաշխիքներ: Մարդու ազատ աշխատանքի հիմնարար իրավունքների խախտումը հանգեցնում է մանկական աշխատանքի, հարկադիր աշխատանքի, խտրականության, ձայնի իրավունքից զրկելուն:
Համաշխարհային տնտեսական «2012 Գլոբալ ռիսկերը» ֆորումի զեկույցում ասվում է, որ առաջիկա 10 տարիների ընթացքում ամենայն հավանականությամբ համաշխարհային հանրության համար սպառնալիք կլինի անհավասարության ծայրահեղ աստիճանը և գործազրկության բարձր մակարդակը, հատկապես երիտասարդների միջև:
Հետևաբար անհրաժեշտ է կրճատել անհավասարությունը և վերականգնել աշխատանքի արժեքները: Անհավասարության սաստկացումը ուղեկցվում է աշխատանքի արժեզրկմամբ և հանգեցնում ապակայունացնող հետևանքների մարդկային արժանապատվության, ընտանիքի կայունության ու մեր համայնքներում խաղաղության համար, ինչպես նաև գլոբալ գնողունակության համար:
Զարգացման բոլոր մակարդակներում հատուկ ուշադրության պետք է արժանանա աշխատանքի որակը, որն այսօր ապահովում է սեփական արժանապատվության զգացումը, իսկ վաղը ՝ բարեկեցիկ ապագայի հույս, որը ծառայում է մարդկանց, ձեռնարկությունների, տնտեսության և շրջակա միջավայրի շահերին, հավասարակշռելով պետության, ձեռնարկությունների, աշխատողների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների գործունեությունը:
Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը, որը ստեղծվել է Եվրոպայում ծանր փորձությունների ու աշխատավոր բնակչության պայքարի ժամանակաշրջանում, հատկապես ցավով է գիտակցում, որ Եվրոպական երկրներում, որոնք կուտակել են հսկայական պարտքեր, կուտակվում է սոցիալական արդարության հսկայական դեֆիցիտ: Նրանց համար, ովքեր վաղուց հիացած էին Եվրոպայով, իր դեմոկրատական, ռացիոնալ ուղիով գնալու վճռականությամբ, ուժեղ միջին խավ ունենալու համար, ցավալի է տեսնել, որ շատ մարդիկ, ովքեր կապ չունեն ճգնաժամի հետ ճաշակում են նրա դառը պտուղները:
Ստորև ներկայացնում ենք «Քաղաքացիական հասարակության աջակցության» բարեգործական հիմնադրամի կողմից ստեղծված աշխատանքային խմբի առաջարկներին ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքում և իրավանորմատիվային ակտերում փոփոխությունների վերաբերյալ հիմքում ունենալով Աշխատանքի Միջազգային կոնֆերանսի կողմից ընդունված Global Job Pact –ը :
Աշխատանքային խումբը, առաջնորդվելով Global Job Pact-ի հիմքում ընկած եզրակացություններով և հիմնադրամի կողմից առաջ քաշած խնդիրների վերաբերյալ առաջարկություններ ներկայացնելու հանձնարարականով, մասնավորապես քաղաքացիների աշխատանքային պայմանների, սոցիալ տնտեսական իրավունքների և շահերի պաշտպանության ոլորտում բարեփոխումներ իրականացնելու ուղղությամբ, մշակել է որոշ առաջարկներ կապված
1. ոչ ֆորմալ /ստվերային/ զբաղվածների խնդիրների
2. աշխատող կանանց իրավունքների
3. երիտասարդ մասնագետների զբաղվածության հիմնախնդիրնեևրի հետ
4. Արհմիությունների դերի և նշանակության բարձրացմանն ուղղված առաջարկներ
Ոչ ֆորմալ /ստվերային/ զբաղվածներ
- գյուղատնտեսության, առևտրի և սպասարկման ոլորտ
- Արհմիությունները և ոչ ֆորմալ զբաղվածություն

Առաջարկներ` օրենսդրական և հայեցակարգային
Շուկայական բարեփոխումների և սեփականաշնորհման արդյունքում Հայաստանի տնտեսության բոլոր ճյուղերում և մասնավորապես գյուղատնտեսության առևտրի և սպասարկման ոլորտնեrում ի հայտ եկսավ գործազրկությունը, առաջացավ գործազուրկների մի մեծ բանակ , որոնք որակավորում ունեին հատկապես վերը նշված բնագավառներում: Խիստ մասնագիտացված ճյուղերում առաջացավ վերավորակավորման խնդիր, սակայն համապատասխան ծրագրեր, որպես այդպիսիք չկային: Հետևաբար բազմաթիվ մարդիկ իրենց ընտանիքների գոյությունը ապահովելու համար ներգրավվեցին ոչ ֆորմալ տնտեսությունում: Սկզբում այդպիսի զբաղվածությունը նունիսկ ինչ-որ իմաստով շահութաբեր էր : Դրա զարգացմանը նպաստում է շուկայի լիբերալիզացիան, ինֆլյացիան և այլ գործոններ: Այսպիսով ստվերային տնտեսությունում աշխատելուն նպաստող պատճառներից մեկը նաև այն է, որ այնտեղ աշխատավարձը հաճախ ավելի շատ է քան նրանցը, ովքեր աշխատում են աշխատանքային պայմանագրերով: ՀՀ-ում առևտրի և սպասարկման ոլորտում ստվերային տնտեսություն վարելուն նպաստող հանգամանքներ են օրինակ`
- ստվերում զբաղվածների կրթական մակարդակը և իրենց իրավունքների մասին իրազեկված լինելը
- արհմիություններին այլ հասարակական կազմակերպությունների հետ նույնացնելու հանգամանքը
- անօրինական/անլեգալ/ և ոչ ֆորմալ զբաղվածներին նույնացնելը
- ազգային մենթալիտետից բխող այլ առանձնահատկություններ:
Ոչ ֆորմալ զբաղվածությունը չարիք է ոչ միայն պետության տնտեսության այլ հենց այդ զբաղվածի համար: ՀՀ-ում այսօր գործազրկության աճին զուգընթաց, մեծանում է նաև ոչ ֆորմալ զբաղվածների թիվը:
Գյուղատնտեսության ոլորտի աշխատողների մեծ մասը ոչ ֆորմալ աշխատողներ են այսինքն նրանցից շատերը չունեն գործատու, աշխատանքային պայմանագիր և չեն հանդիսանում անհատ ձեռնարկատեր, իսկ առևտրի և սպասարկման ոլորտի աշխատողների մի մասը չգրանցված անօրինական աշխատողներ են և կրկին դուրս են հարկային դաշտից:
- Սա վկայում է այն մասին, որ հասարակության /աշխատող/ լայն զանգված ոչ միայն դուրս է մնում հարկային դաշտից, այլ նաև չունի հնարավորություն ունենալ աշխատանքային ստաժ և կուտակել անհրաժեշտ կենսաթոշակ, ինչպես նաև հարկ եղած դեպքում արհեստակցական միության կամ այլ օրինական ճանապարհով ներկայացվելու և պաշտպանելու իրենց շահերը: Այստեղ ավելորդ չենք համարում նշել , որ ոչ ֆորմալ զբաղվածների ֆորմալ դաշտ բերելու հարցը պետք է դառնա արհմիութենական աշխատանքի կարևորագույն ուղղություններից մեկը:
- Առաջին փուլում արհմիութենական կազմակերպությունները պետք է աշխատեն ստվերում զբաղվածներին արհմիության շարքերը ներգրավելու ուղղությամբ, խրախուսելով ամեն մի նոր ստեղծված թեկուզ փոքրաթիվ կազմակերպության ստեղծումը:
Շատ կարևոր ենք համարում ոչ ֆորմալ զբաղվածներին արհմիությունների միջոցով ուսումնական ծրագրերին ներգրավումը, ինչպես նաև անվճար իրավաբանական խորհրդատվությունների տրամադրում կապված աշխատանքային իրավունքի հարցերի հետ:

Ելնելով վերոգրյալից առաջարկում ենք `
Արհմիություններին՝
- համագործակցել գործատուների և պետական ինստիտուտների հետ՝պայքարելու ստվերային և անլեգալ աշխատանքի դեմ
- մեծ ուշադրություն դարձնել տեղեկատվական և լուսաբանման աշխատանքներին
- ներազդել համապատասխան օրենքների ստեղծման գործընթացի վրա
- ստեղծել կազմակերպություններ արևտրի հասարակական սննդի սպասարկման փոքր օբյեկտներում, գյուղատնտեսության ոլորտում խթանել կոոպերացիաների ստեղծում
- եթե կանոնադրությունները խանգարում են ցանկացած տիպի անդամությանը վերանայել կանոնադրությունները
- կողմնորոշված և երկարաժամկետ գործողությունների ծրագիր այդ թվում ուղղված կառուցվածքային փոփոխություններին
- ոչ ֆորմալ զբաղվածների հարցը պետք է լինի բոլոր նիստերի օրակարգում և ամեն անգամ ֆիքսվի դինամիկան այդ ոլորտում, ամեն անգամ թեկուզ մեկ մարդով ստվերից օրինական դաշտ բերված աշխատողների թիվը ավելացնելը լուսաբանվի և խրախուսվի
- սերտորեն համագործակցել ԶԼՄ ների հետ քանի որ փորձը ցույց է տալիս, որ դա իրազեկման լավագույն տարբերակներից է

Գործատուի մոտ ոչ ֆորմալ աշխատող/ներ/ հայտնաբերվելու դեպքում բացի օրենքով նախատեսված տուգանքից, աշխատողի համար վճարել պարտադիր սոցիալական վճարները այն ժամանակահատվածի համար, որը աշխատողը փաստացի աշխատել է տվյալ գործատուի մոտ, համապատասխանաբար վերականգնելով աշխատանքային ստաժը:
Գյուղատնտեսության մասին օրենքում կամ աշխատանքային օրենգրքի առանձին գլխով գյուղատնտեսության ոլորտում “զբաղվածների” համար սահմանել իրավական կատեգորիա` առանձին տեսակի աշխատանք կատարող և հատուկ հարկման դաշտով, պետությանը ծառայություն մատուցող, կամ այլ:
Այս առումով կարևորում ենք սոցիալական գործընկերության ամրապնդումը և եռակողմ/ Կառավարություն-Արհմիություններ-Գործատուների միություններ/ համագործակցությունը, ինչպես նաև, որպես դրան նպաստող հանգամանք գործատուների միությունում և արհմիություններում մաքսիմալ ներգրավվածությունը:

Կանայք`

Կանանց հիմնախնդիրները աշխատանքային ոլորտում ՀՀ–ում տնտեսության բոլոր բնագավառներում կանանց և տղամարկանց գործունեության հավասար իրավունքները ամրագրված են ՀՀ օրենսդրությամբ:
Սակայն այսօր կանանց ֆինանսատնտեսական գործունեությունը հիմնականում սահմանափակվում են մանրածախ առևտրով և փոքր ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, մասնավորապես սպասարկման ոլորտում: Կանանց սոցիալ–տնտեսական վիճակի բարելավումը միայն տնտեսական խնդիր չէ այլև առնչվում է կանանց գործունեությունը քաղաքական դաշտում մեծացնելու հնարավորությունների հետ: Շուկայական նոր հարաբերությունների հաստատմամբ երկրում տեղի ունեցան մի շարք կառուցվածքային փոփոխուփյուններ որոնց հետևանքով շատ հիմնարկներ և ձեռնարկություններ փակվեցին կամ վերակազմավորվեցին: Տեղի ունեցավ մեծ չափով աշխատատեղերի կրճատում նվազեց որոշ մասնագիտությունների պահանջարկը, որը բերեց գործազրկության և միգրացիոն գործընթացների աճին: Այս ամենի արդյունքում բնակչության մի ստվար զանգված հայտնվեց սոցիալ-տնտեսական վատ վիճակում: Գործազրկությունը թեև ընհանուր հիմանխնդիր է տղամարդկանց համար, սակայն վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ անկախ գործազուրկների թվի տարեկան ցուցանիշների փոփոխումից անփոփոխ է մնացել այդ խմբում կանանց թվի գերակշռությունը : Օրինակ` 2005 թվականի հունվարի մեկի դրությամբ գրանցված գործազուրկների ընդհանուր թվում կանայք կազմում էին 66%: Կանանց գործազրկության մակարդակը ավելի քան երկու անգամ գերազանցում է տղամարդկանց համապատասխան ցուցանիշը: Պաշտոնապես գրանցված գործազրկության ըստ սեռի վերլուծությունը 1995-2008թթ. ընթացքում ցույց է տալիս, որ Հայաստանում գործազուրկների առավելագույն մասը կազմում են կանայք: Զբաղվածության պետական ծառայության կողմից հայտնած տեղեկատվության համաձայն` 2011 թվականի հոկտեմբեր ամսվա ընթացքում զբաղվածության պետական ծառայությունը հաշվառել է 32.2 հազար աշխատանք փնտրող:
Շարունակում է բարձր մնալ գործազուրկ կանանց թիվը, որը կազմում է •ործազուրկների թվի 70.8 %:
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գործազուրկի կարգավիճակ ստացած կանայք առավել մեծ թիվ են կազմում քաղաքներում: Վկայում են, որ ավելի ծանր սոցիալ- տնտեսական վիճակում են գտնվում բազմազավակ ընտանիքները, ինչպես նաև այն ընտանիքները, որտեղ գումար վաստակողը կինն է: Աշխատաշուկայում ձևավորված նոր հարաբերությունները և պահանջները, քայքայված ենթակառուցվածքը կանանց դարձրին ավելի անմրցունակ, և որպես հետևանք սոցիալապես ավելի խոցելի:
Բացի այդ ընտանեկան և աշխատանքային պարտականությունները համատեղելու անհնարինությունը զրկում են կանանց անհրաժեշտ աշխատանքային ստաժից, ինչը հետագայում բացասաբար է անդրադառնում նրանց կենսաթոշակի չափին: Ընդհանուր առմամբ Հայաստանում սոցիալ-տնտեսական վատ իրավիճակը կանանց մոտ առաջացրել է հետևյալ փոխկապակցված հիմնախնդիրներ.
1. Կանանց շրջանում մեծ չափերի հասնող գործազրկությունը
2. Կանանց եկամուտների ցածր մակարդակը
3. Կանանց ոչ բավարար մասնակցությունը հանրապետության սոցիալ-տնտեսական, հասարակական և մշակույթային զարգացման գործընթացին
Վերը նշվածը հանգեցնում է այնպիսի իրավիճակի, որի պայմաններում կանայք հայտնվում են անելանելի վիճակում և համաձայնվում են գրեթե յուրաքանչյուր առաջարկվող աշխատանքի, ցանկացած վարձատրությամբ և պայմաններով: Այս հանգամանքը իր հերթին բերում է աշխատաշուկայում ըստ սեռի խտրականության դրսևորման մի քանի ձևերի.
• խտրականություն ըստ աշխատավարձի: Գործատուները հաճախ միանաման աշխատանքի պայմաններում կատարող և նմանատիպ աշխատանքային փորձ ունեցող կանանց վճարում են ավելի ցածր, քան տղամարդկանց.
• պաշտոնական առաջխաղացման և որակավորման բարձրացման դեպքում.
• մասնագիտական խտրարականություն: Գործատուները ձգտում են կանանց ՙվերցնել՚ ավելի ցածր վարձատրվող աշխատանքներում կամ ավելի քիչ պատասխանատվություն ունեցող պաշտոններում, նախատեսելով առավել բարձր վճարվող աշխատանքներն այն տղամարդկանց համար, ովքեր ունեն նույն մասնագիտացված պատրաստավածությունը և աշխատանքի արտադրողականության նույն ներուժը, ինչպիսին` կանայք:
Անհրաժեշտ է պետական կառավարման որոշակի գգենդերային քաղաքականություն զբաղվածության ոլորտում: Զբաղվածության ոլորտին առնչվող բոլոր ծրա•րերում անհրաժեշտ է հաշվի առնել գենդերային բաղադրիչը: Անհրաժեշտ է ոչ միայն հասարակական քննարկումների և ՀԿ-երի մակարդակով, այլ նաև պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջոցով կազմակերպել և անցկացնել սեմինարներ կանանց` իրենց աշխատանքային և այլ իրավունքներին ծանոթացնելու, ինչպես նաև կոտրելով որոշ կարծրատիպեր ՙստիպել՚ հաղթահարելով վախը կամ ՙսոցիալական վարկանիշի՚ բարդույթը, ահազանգել աշխատանքային և այլ ոլորտներում առկա խտրականությունների մասին:

Օրենսդրական փոփոխության առաջարկներ` կապված կանանց աշխատանքային իրավունքների հետ

Աշխատանքային օրենսգրքի 114-րդ հոդված 1-ին մասի 2.2 ենթակետի համաձայն`<Աշխատանքային պայմանագրի լուծումը գործատուի նախաձեռնությամբ արգելվում է`մինչև մեկ տարեկան երեխա խնամելու ամբողջ ժամանակահատվածում, բացառությամբ 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 3-րդ, 5-րդ կետերով .. հոդվածով նախատեսված դեպքերի>, այսինքն 114-րդ հոդվածի վերը թվարկած իրավական նորմերը չեն տարածվում 113 հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված դեպքերի, այն է` <արտադրության ծավալների և (կամ) տնտեսական և (կամ) տեխնոլոգիական և (կամ) աշխատանքի կազմակերպման պայմանների փոփոխման և (կամ) արտադրական անհրաժեշտությամբ պայմանավորված` աշխատողների քանակի և (կամ) հաստիքների կրճատման դեպքում>:
Սակայն` ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 173-րդ հովածի համաձայն` < Երեխային փաստացի խնամող ընտանիքի մոր (խորթ մոր), հոր (խորթ հոր) կամ խնամակալի ցանկությամբ տրամադրվում է երեխայի խնամքի արձակուրդ մինչև երեխայի երեք տարեկան դառնալը: Արձակուրդը վերցվում է ամբողջությամբ կամ մաս առ մաս: Նման իրավունք ունեցող աշխատողը այն կարող է ստանալ արտահերթ:
2. Արձակուրդի ընթացքում պահպանվում է աշխատողի աշխատատեղը (պաշտոնը), բացառությամբ սույն օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված դեպքերի>:
Վերը նշված իրավական նորմերի համադրական վերլուծությունից հետևում է, որ կազմակերպության լուծարման կամ վերակազմավորման դեպքում, խոսքը գնում է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի մասին, մինչև երեք տարեկան երեխա խնամող աշխատողը կարող է պահպանել աշխատատեղը (պաշտոնը) մինչև խնամքի տակ գտնվող երեխայի մեկ տարին լրանալը:

Առաջարկում ենք` հանել ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 173-րդ հովածի 2-րդ մասի վերապահումը`և շարադրել հետևյալ կերպ` <արձակուրդի ընթացքում պահպանվում է աշխատողի աշխատատեղը (պաշտոնը), բացառությամբ սույն օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված դեպքերի>, իսկ 114-րդ հոդված1-ին մասի 2.2 ենթակետը շարադրել հետևյալ կերպ`Աշխատանքային պայմանագրի լուծումը գործատուի նախաձեռնությամբ արգելվում է`մինչև երկու տարեկան երեխա խնամելու ամբողջ ժամանակահատվածում, բացառությամբ 113-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին, 3-րդ, 5-րդ կետերով .. հոդվածով նախատեսված դեպքերի> :

Երիտասարդներ

Հայաստանում առկա բազմաթիվ սոցիալ-տնտեսական խնդիրները չեն շրջանցել նաև երիտասարդներին: Դրանցից` մասնգիտական որակավորման և պահանջվող մասնա•իտությունների և առկա աշխատատեղերի անհամապատասխանելիությունը, աշխատանքային փորձի պարտադիր պահանջը գործատուների կողմից, կրթական համակարգում արտադրական պրակտիկայի կազմակերպման մասնագիտական կենտրոնների բացակայությունը, հանգեցրին իրավիճակի, երբ երիտասարդները լքում են մարզերը, գյուղերը և տեղի է ունենում աշխատուժի կենտրոնացում մայրաքաղաքում: Այսպիսով`
- Երիտասարդ մասնագետների արտագաղթը կանխելու և պետության և հասարակության համար նրանց գիտելիքները և աշխատանքը պիտանի դարձնելու ըստ մասնագիտության աշխատելու հնարավորություն ընձեռելու նպատակով անհրաժեշտ է սահմանել լրացուցիչ երաշխիքներ, արտոնություններ նրանց համար ովքեր կգործուղվեն մարզերում աշխատելու, տրամադրել նրանց բնակելի տարածություն, հողամաս, վարկ ստանալու հնարավորություն և կնքել պայմանագիր առնվազն տաս տարով: ԲՈՒՀ –երում և այլ ուսումնական հաստատություններում/միջին մասնագիտական հաստատություններում և այլն/վերջին կուրսում ինտերակտիվ մեթոդներով, սեմինար, օնլայն ուսուցում, իրականացնել իրազեկում ապագա աշխատողներին իրենց իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների մասին, մասնավորապես դատական և արտադատական/արհմիութենական, կոլեկտիվ /պաշտպանության վերաբերյալ:

- Հաշվի առնելով Եվրոպական, մասնավորապես Դանիայի փորձը ուսանողներին, արտադրական պրակտիկան սկսելու պահից, ներգրավել համապատասխան ճյուղի արհմիությունում որպես անդամ , սիմվոլիկ անդամավճարով: Դրա համար ամնհրաժեշտ կլինի փոփոխություն կատարել արհմիությունների մասին օրենքում, սակայն հնարավոր կլինի լուծել անհրաժեշտ մեկ տարվա աշխատանքային ստաժի խնդիրը:

Սոցիալական գործընկերությունը Հայաստանում
Կառավարություն
Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալական ոլորտը կարգավորող պետական գերատեսչությունը, սկսած 1918 թվականից, բազմիցս անվանափոխվել է և վերջին տարիներին կոչվում է Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն:
Հայաստանի առաջին հանրապետության երկրորդ կառավարության վերակազմավորման ժամանակ 1918 թվականի նոյեմբերին, ստեղծվել է հանրային խնամատարության նախարարությունը, իսկ 1919 թվականի ապրիլի 8-ին այն վերանվանվել է “Հանրային խնամատարության և աշխատանքի նախարարություն”: 1920 թվականի հունվարի 8–ին նախարարությունը վերանվանվել է “Հանրային խնամատարության և վերաշինության նախարարություն”:
1920 թվականի դեկտեմբերի 8-ին նախարարությունը վերակազմակերպվել է որպես խնամատարության և վերաշինության կոմիսարիատ, այնուհետև, դեկտեմբերի 21-ին` սոցիալական ապահովության ժողկոմատ: 1925 թվականի մարտի 12-ին վերանվանվել է “Աշխատանքի և սոցիալ ապահովության ժողկոմատ”: 1946 թվականին վերակազմվել է ՀՍՍՀ սոցիալական ապահովության մինիստրության:
Ետխորհրդային շրջանում, 1990 թվականին ՀՀ սոցիալական ապահովության մինիստրությունը վերակազմավորվեց ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական ապահովության նախարարության:
1995 թվականի ԱԺ-ի ընտրություններից հետո ՀՀ Նախագահի հրամանագրով փոփոխություն կատարվեց կառավարության կառուցվածքում. նախարարությունը վերակազմավորվեց սոցիալական ապահովության, զբաղվածության, բնակչության տեղաշարժի և փախստականների հարցերով նախարարության:
1996 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով կառավարության կառուցվածքի նոր փոփոխություն տեղի ունեցավ. 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ին նախարարությունը վերակազմավորվեց սոցիալական ապահովության նախարարության:
2000 թվականի փետրվարի 28-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նախարարությունը միաձուլման ճանապարհով վերակազմավորվեց ՀՀ առողջապահության և սոցիալական ապահովության նախարարության:
2000 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նախարարությունը տարանջատման ճանապարհով վերակազմավորվեց ՀՀ սոցիալական ապահովության նախարարության: 2003 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նախարարությունը վերանվանվեց ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն:

Գործատուների միություն
"Հայաստանի Գործատուների Հանրապետական Միությունը" (ՀԳՀՄ) հիմնադրվել է 2007թ-ի նոյեմբերի 15-ին, համաձայն "ՀՀ Աշխատանքային Օրենսդրության" և "Գործատուների Միության" մասին օրենքի պահանջների (ընդունված 2007թ-ի փետրվարին):
ՀԳՀՄ-ն հանդիսանում է` ինքնաֆինանսավորվող, ինքնակառավարվող, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն, և որպես իրավաբանական անձ` համաձայն ՀՀ օրենսդրության գրանցվել է ՀՀ Արդարադատության նախարարության պետական ռեգիստրի կենտրոնական մարմնի կողմից: ՀԳՀՄ ունի 13 ճյուղային և 6 տարածքային միություններ, և ընդհանուր թվաքանակով մոտ 1000 անդամներ:
ՀԳՀՄ Գործունեության Հիմնական Ուղղությունները
o Սոցիալական գործընկերություն
o Աջակցություն բիզնեսին և լոբբինգ
o Կրթություն-աշխատաշուկա համագործակցություն
o Արտահանման խթանում
o ՓՄՁ և կանանց ձեռներեցության աջակցություն
o Զբաղվածության խթանում
o Միգրացիա և թրաֆիքինգ
o Համագործակցություն արտասահմանյան գործատուների միությունների հետ
o Ցուցահանդեսներ և բիզնես ֆորումներ
o Հրապարակումներ, ամսագրեր, գրքեր

Առաքելությունը
Լինել հզոր և ազդեցիկ կառույց, որը կերաշխավորի գործարար միջավայրի կատարեկագործումը և գործարար համայնքի շահերի պաշտպանությունը:
Ռազմավարական առաջնահերթությունները
o Գործատուների կազմակերպության ինստիտուցիոնալ հզորացում և արդյունավետ կառավարում
o Բարենպաստ միջավայր գործարարության համար (շարունակական)
o Սոցիալական երկխոսություն կրթություն-աշխատաշուկա համագործակցության հարցերով (2010-2020)

Արհմիություններ
Հայաստանում առաջին արհմիությունները կազմակերպվել են 1905–07թթ.-ին` Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Ալավերդում: Հայաստանում արհմիությունները մասսայական տարածում են ստացել 1921թ: Նույն տարվա փետրվարի 6-ին, Երևանում, արհմիութենական առաջին կոնֆերանսում ստեղծվել է Հայաստանի արհեստակցական միությունների խորհուրդը (ՀԱՄԽ):
Հայաստանի արհմիությունների առաջին համագումարը տեղի է ունեցել 1921թ. օգոստոսի 22-ին: Արհմիությունների հիմնական խնդիրներն են եղել սոցիալիստական մրցության ծավալման միջոցով հանրապետության ժողովրդական տնտեսության պլանների կատարման համար աշխատավորների մոբիլիզացումը, աշխատավորության շահերի պաշտպանությունը, նրանց սոցիալական ապահովագրության, բուժման և թոշակավորման կարգավորումը:

Արհեստակցական միությունը հասարակական միավորում է, որն օրենքով սահմանված կարգով և ազատ կամքի դրսևորումով համախմբում է տվյալ գործատուի հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող աշխատողներին: Արհեստակցական միությունը կազմակերպության գործատուի մոտ ներկայացնում և պաշտպանում է իր մեջ միավորված աշխատողների աշխատանքային և դրա հետ կապված մասնագիտական, տնտեսական, սոցիալական իրավունքներն ու շահերը:
Արհմիությունը անկախ է պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններից, գործատուներից, այլ կազմակերպություններից և քաղաքական կուսակցություններից: Արհմիությանն անդամակցությունը կամավոր է:
Եթե աշխատողները միավորված չեն և չունեն արհմիություն, ապա միայնակ աշխատողը չի կարող մշտապես պաշտպանել իր աշխատանքային իրավունքները և դրա հետ կապված սոցիալական, տնտեսական և մասնագիտական շահերը: Աշխատողը մշտապես կախում ունի իր աշխատանքից և աշխատավարձից, որն էլ իր հերթին կախում ունի գործատուից: Սա նշանակում է, որ աշխատողն ազատ չէ իր ընտրության հարցում և շատ հաճախ նա գերադասում է լռել իր խախտված աշխատանքային իրավունքների մասին` հաշվի առնելով Հայաստանում զբաղվածության խնդրի ապահովման իրավիճակը: Սակայն, միավորվելով, աշխատողներն ի զորու են հակազդել գործատուին և պաշտպանել իրենց աշխատանքային իրավունքները:
ՀՀ արհմիությունների մասին օրենքը սահմանել է արհմիության նպատակները: Դրանք են`
 ներկայացնել և պաշտպանել աշխատողների աշխատանքային ու դրա հետ կապված սոցիալական ու այլ շահերը և իրավունքները գործատուի և (կամ) երրորդ անձի մոտ, սոցիալական գործընկերության տարբեր մակարդակներում ապահովել աշխատողների և գործատուների շահերի համաձայնեցումը կոլեկտիվ աշխատանքային հարաբերություններում.
 գործատուի հրավերով մասնակցել արտադրական ծրագրերի մշակմանը և դրանց կենսագործմանը.
 գործատուին ներկայացնել առաջարկություններ` աշխատողների աշխատանքի և հանգստի պայմանների բարելավման, նոր տեխնիկայի ներդրման, ձեռքի աշխատանքի թեթևացման, արտադրական նորմաների վերանայման, աշխատանքի վարձատրության չափի և կարգի վերաբերյալ.
 գործատուի հետ համագործակցել արհեստակցական միության մասնակցի (անդամի) պարգևատրման և խրախուսման հարցերում.
 գործատուի ներկայացմամբ քննարկել աշխատանքային կարգապահության խախտում թույլ տված արհեստակցական միության մասնակցի (անդամի) հարցը:
Խորհրդային միության ժամանակաշրջանում արհմիություններին լայն լիազորություններ էին տրված: Հարկ է նշել, որ Խորհրդային միության տարիներին գործում էր միայն մեկ գործատու` պետությունը, որն էլ արհմիություններին էր հանձնել իր լիազորությունների մի ստվար հատված` ամբողջ սոցիալական ապահովության փաթեթը:
Ժամանակակից շուկայական տնտեսության պայմաններում գոյություն ունեն բազմաթիվ գործատուներ, որոնց հետ էլ արհեստակցական միությունները փորձում են վարել կոլեկտիվ բանակցություններ և համագործակցել որպես սոցիալական գործընկերներ: Ինչ վերաբերում է սոցիալական հսկա փաթեթին և արհմիությունների լայն լիազորություններին այս ոլորտում, ապա հարկ է նշել, որ պետությունը վերադարձրել է օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունները, որոնց իրականացման համար այն լիազորված է ՀՀ Սահմանադրությամբ:
Ներկայումս Հայաստանում գործում է արհմիութենական մեկ ազգային կենտրոն` Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիան (ՀԱՄԿ), որը հանդիսանում է եռակողմ սոցիալական գործընկերության կողմ:
ՀԱՄԿ-ի կազմում գործում են 24 ճյուղային հանրապետական միություններ, որոնք ներկայացնում են տնտեսության տարբեր ոլորտների արհմիութենական կազմակերպություններում միավորված աշխատող արհմիութենականներին:
Հայաստանում գործող ՀԱՄԿ-ի անդամ ճյուղային հանրապետական միությունների անվանումները և կոնտակտային տվյալները ներկայացված են Հավելված 6-ում:
Գոյություն ունեն արհեստակցական միությունների սկզբնական, տարածքային, ճյուղային և հանրապետական մակարդակներ:
Սկզբնական մակարդակի արհեստակցական կազմակերպությունն իրենից ներկայացնում է որոշակի կազմակերպությունում/որոշակի գործատուի հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող աշխատողների կամավոր միավորում: Արհեստակցական կազմակերպությունը հիմնադրվում է նրա հիմնադիրների (առնվազն երեք աշխատողի) նախաձեռնությամբ հրավիրված հիմնադիր ժողովի (համաժողովի, համագումարի) որոշմամբ: Հիմնադիր ժողովը հաստատում է կազմակերպության կանոնադրությունը, ընտրում է ղեկավար և վերահսկողություն իրականացնող մարմիններ:
Արհեստակցական կազմակերպությունների տարածքային միությունը իրավաբանական անձանց միություն է, որը միավորում է որոշակի տարածքում (մարզում կամ քաղաքում կամ որևէ առանձնահատկությամբ առանձնացված տարածքում) գործող արհեստակցական միությունների կեսից ավելիին, որոնց անդամագրված են տվյալ տարածքի առավելագույն թվով աշխատողներ: Այս աշխատողների աշխատանքային և դրա հետ կապված մասնագիտական, տնտեսական, սոցիալական իրավունքներն ու շահերը տարածքային միությունը ներկայացնում և պաշտպանում է տվյալ տարածքի գործատուների միության, տեղական ինքնակառավարման (ՏԻՄ) և պետական կառավարման տարածքային մարմինների հետ փոխհարաբերություններում:
Արհեստակցական կազմակերպությունների ճյուղային հանրապետական միությունը իրավաբանական անձանց միություն է, որը միավորում է տնտեսության (արտադրության, ծառայության, մասնագիտության) համապատասխան ճյուղում (հարակից ճյուղերում) գործող արհեuտակցական միությունների կեuից ավելիին, որոնց անդամագրված են տվյալ ճյուղի առավելագույն թվով աշխատողներ: Ճյուղային հանրապետական միությունը իր անդամ կազմակերպություններում միավորված տվյալ ոլորտի աշխատողների աշխատանքային և դրա հետ կապված մասնագիտական, տնտեսական, սոցիալական իրավունքներն ու շահերը ներկայացնում և պաշտպանում է գործատուների համապատասխան ճյուղային միությունում, ՏԻՄ-ներում, պետական կառավարման մարմիններում :
Արհեստակցական կազմակերպությունների հանրապետական միությունը իրավաբանական անձանց միություն է, որը միավորում է արհեստակցական կազմակերպությունների ճյուղային հանրապետական միությունների կեսից ավելիին, որոնց անդամագրված են հանրապետությունում գործող արհեստակցական միությունների առավելագույն թվով անդամներ, իսկ անդամ կազմակերպությունները միավորում են առավելագույն թվով աշխատողների` ՀՀ կառավարության և գործատուների հանրապետական միության հետ փոխհարաբերություններում աշխատողների աշխատանքային և դրա հետ կապված մասնագիտական, տնտեսական, սոցիալական իրավունքներն ու շահերը ներկայացնելու և աշխատանքային հարաբերություններում դրանք պաշտպանելու նպատակով :
Ըստ ՀՀ Սահմանադրության հոդված 28-ի՝ “Յուրաքանչյուր ոք ունի այլ անձանց հետ միավորումներ կազմելու, այդ թվում` արհեստակցական միություններ կազմելու և դրանց անդամագրվելու իրավունք…”: Արհեստակցական կազմակերպությունը հիմնադրվում է նրա հիմնադիրների (առնվազն երեք աշխատողների) նախաձեռնությամբ:

Արհեստակցական կազմակերպության անդամներ կարող են լինել տվյալ գործատուի հետ օրինական աշխատանքային իրավահարաբերությունների մեջ գտնվող աշխատողները, որոնք աշխատում են`
 ՀՀ տարածքում,
 ՀՀ տարածքից դուրս, այդ թվում` օտարերկրյա քաղաքացիներն ու քաղաքացիություն չունեցող աշխատողները:
Արհեստակցական միության անդամ լինելու կարգը սահմանվում է այդ կազմակերպության կանոնադրությամբ, որպես կանոն՝ աշխատողի դիմումի համաձայն:

Արհմիության անդամ չեն կարող լինել ՀՀ զինված ուժերի, ոստիկանության, ազգային անվտանգության, դատախազության մարմինների ծառայողները, ինչպես նաև դատավորները և սահմանադրական դատարանի անդամները:
Արհմիությունները մասնակցում էին տնտեսական և սոցիալական զարգացման պետական պլանների մշակմանն ու իրականացմանը, կազմակերպում էին սոցիալիստական մրցություն: Հսկողություն և վերահսկողություն էին իրականացնում աշխատանքային օրենսդրության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման նկատմամբ, վերահսկում էին բանվորների ու ծառայողների բնակարանային, կենցաղային սպասարկումը, կառավարում էին սոցիալական ապահովագրությունը, առողջարանները, պրոֆիլակտորիումներն ու հանգստյան տները, կուլտուր- լուսավորական, տուրիստական, մարզական հիմնարկները, մանկական (պիոներական) ճամբարները:
1992թ. Արհմիությունների 18-րդ համագումարում արհմիությունների 24 ճյուղային հանրապետական միությունները ստորագրեցին hռչակագիր` Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիա (այսուհետև ՀԱՄԿ) ստեղծելու մասին:
2011թ. հունվարի 1-ի դրությամբ Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիայի կազմում միավորված են 24 ճյուղային հանրապետական միություններ, 725 արհեստակցական կազմակերպություններ, 241330 արհմիության անդամներով:
ԽՍՀՄ փլուզման և Հայաստանի անկախացման արդյունքում ՀՀ արհմիությունները հայտնվեցին անօրոշության մեջ: Մի կողմից պատերազմի հետևանքով պարալիզացված տնտեսությունը, մյուս կողմից հապճեպ երբեմն ոչ նպատակահարմար սեփականաշնորհումը հանգեցրին նրան, որ փակվեցին խոշոր ձեռնարկություններ, ինչի արդյունքում մեծ թվով արհմիության անդամներ հարկադրված եղան դուրս գալ արհմիությունից: Սրան գումարվեց նաև նոր աշխատանքային օրենսգրքում աշխատողների իրավունքների և շահերի պաշտպանությանը միտված հոդվածներից արհմիությունը բառը ուղղակի հանելը: Արդյունքում մեծ վնաս հասցվեց արհմիության հեղինակությանը, դերին և նշանակությանը, քանի-որ պակասեցին աշխատողների շահերի և դրանից բխող սոցիալ-տնտեսական իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված կարևորագույն լծակներ: Այս առընչությամբ աշխատանքային խումբը ունի բազմաթիվ առաջարկներ, որոնցից իրատեսական ենք համարել և առանձնացրել հետևյալը`/առաջնորդվելով և հաշվի առնելով ՀՀ կողմից վավերացված մի շարք ԱՄԿ Կոնվենցիաներ/:
Հաշվի առնելով, որ աշխատանքի անվտանգության ապահովմանը ուղղված աշխատանքները ոչ լիարժեք են, և միշտ չի, որ պահպանվում են գործատուների կողմից, առաջարկում ենք`
- արհմիություններին ներգրավել կազմակերպություններում աշխատանքի անվտանգության հրահանգավորման, ինչպես նաև կանոնների պահպանման վերահսկման գործում:

- Կոլեկտիվ բանակացություններ վարելու իրավունքը վերապահել միայն արհմիություններին`հաշվի առնելով, որ կազմակերպություններում չկան աշխատողների խորհուրդներ, այլ գործում են արհմիություններ իսկ աշխատողների խորհուրդը արհեստական ներմուծված հասկացություն է:
Աշխատանքային օրենսգրքում նույնպես առկա են կետեր, որոնք դժվարացնում են արհմիությունների աշխատանքը` եթե գործատուն չի պատասխանում կամ մերժում է կոլեկտիվ բանակցություններ սկսելու արհմիության առաջարկը, կոլեկտիվ բանակցությունները համարվում են չկայացած: Պրակտիկապես անհնար կամ շատ դժվար է ստիպել գործատուին նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ:
Առաջարկում ենք`
- սահմանել դրույթ, որտեղ կողմը`արհմիությունը կամ գործատուն կոլեկտիվ բանակցությունների առաջարկ ստանալու դեպքում պարտավոր է բանակցել, իսկ համաձայնություն ձեռք չբերելու դեպքում գործադուլ……. և այլն ըստ օրենքի:
ԱՕ-ում բազմաթիվ են կետեր, երբ գործատուն կարող է կիրառել կարգապահական տույժեր, աշխատանքից ազատում,…, երբ աշխատողը ոչ պատշաճ կերպով է իրականացնում իր աշխատանքը:
Սակայն արհմիությունը կազմակերպությունում ստեղծվում է, որպես աշխատողի շահերը պաշտպանող և ներկայացնող օղակ, սակայն գործատուն նույնպես հաճախ խոչնդոտում է արհմիութենական աշխատանքների իրականացմանը, կամ ոտնահարում աշխատողի իրավունքները: Կա իհարկե նախատեսված պատիժ ՀՀ Քրեական օրենգրքի 161-րդ հոդվածի համաձայն <1.Միավորումներ /հասարակական կամ արհեստակցական միություններ/ կազմելու կամ կուսակցություններ ստեղծելու իրավունքի իրականացմանը .........., խոչընդոտելը կամ միջամտելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հարյուրապատիկից երեահարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը մեկ ամիս ժամկետով>, սակայն գործնականում փաստացի անհնար է ապացուցել, որ կա միջամտում կամ խոչընդոտ կոնկրետ արհմիութենական աշխատանքներ իրականացնելու մասով:
Արհմիություններին մնում է դատարանի և գործադուլի միջոցով պաշտպանել իր և իր անդամների շահերը: Սակայն Արհեստակցական Միութունների մասին օրենքը այս առումով շատ ոչ կոնկրետ դրույթներ է սահմանում թե գործադուլի և թե դատարան դիմելու արհմիության իրավունքի մասին ինչը խոչÁնդում է կամ անհնարին է դարձնում արհմիության գործունեությունը, որպես ադպիսին:

Աշխատանքային խմբի ղեկավար` Սուսաննա Մուրադյան

← Վերադառնալ ցուցակին